Soorten koffiebonen

Soorten koffiebonen – Welke zijn er en wat zijn de verschillen?

De smaak van de koffie komt natuurlijk grotendeels uit de soorten koffiebonen die worden gebruikt. Veelal worden er namelijk meerdere soorten koffiebonen gebruikt om tot een uitgebalanceerde smaak te komen. De smaak van de koffieboon wordt bepaalt uit welke plant deze voortkomt, maar ook waar deze wordt geplant. Koffiebonen zijn een natuurproduct en haalt dan ook haar karakter uit de grond en natuur waar zij in staat. Daarom worden sommige koffielanden zo geroemd om haar goede koffie. Dit is dan veelal te danken aan de ideale klimaatomstandigheden die dat land heeft en de vruchtbare grond waarop de koffie wordt verbouwt.

Maar welke soorten koffiebonen zijn er eigenlijk? En welke smaakverschillen zit er tussen de koffiesoorten?

Soorten Koffiebonen

Twee bekendste soorten koffiebonen

Er zijn twee soorten koffiebonen die iedereen kent. De Arabica en de Robusta bonen. Deze twee bonen zijn het bekendst en worden ook het meest gebruikt voor de koffieproductie. Van alle koffiebonen die jaarlijks geproduceerd bestaat zo’n 99% uit een Robusta of Arabica boon. Jaarlijks wordt er zo’n 7 miljoen ton aan koffie geproduceerd. Hiervan is grofweg 65 tot 70% Arabica, zo’n 30% Robusta en één procent overig. Binnen de soorten zijn er weer verschillende soorten en rassen ieder met hun eigen unieke voor- en nadelen zoals verschillen in smaak, kwaliteit, resistentie tegen schimmelziekten etc.

Arabica koffiebonen

De Arbica koffiebonen komen oorspronkelijk uit de hooglanden van Ethiopië. De Arabica-koffie met de officiële naam “Coffea Arabica” is wijdverspreid over de wereld. Allereerst is het in de Arabische wereld bekend geworden en later door de Nederlanders geëxporteerd naar Java in 1690. In die tijd is de koffieplant via Nederland terecht gekomen bij de bekende Franse Koning Lodewijk de XIV en deze heeft de plant gebracht naar onder andere Suriname, Frans Guynea en Brazilië. De hooggelegen tropische landen in Zuid-Amerika bleken de ideale klimaat omstandigheden te hebben voor het verbouwen van de Arabica plant. Tegenwoordig zijn Brazilië en Colombia de belangrijkste producenten van de Arabica Koffie. Maar ook landen als Costa Rica, Mexico Guatamala zijn belangrijke koffielanden voor de productie van Arabica koffie.

De smaak van de Arabica bonen

De Arbica koffiebonen hebben een kenmerkende smaak. Zo hebben ze een heerlijke verfijnde geur, een milde en zachtere smaak. Ook is de aciditeit (de zuurtegraad) hoger in de Arabica boon. Wat in het geval van koffie juist goed is.

Robusta Koffiebonen

De Robusta koffiebonen komen eveneens oorspronkelijk uit Afrika, maar uit de westkust van het continent tot aan Oeganda. De Robusta koffieboon met de officiële naam Coffea canephora, is pas later ontdekt als koffieplant. Zo rond 1900 is deze plant populair geworden om koffie van te maken. Dit heeft mede te maken doordat de Robusta plant, sterker en minder vatbaar is voor ziektes dan de Arabica plant. Er hoeven dus geen of in ieder geval minder bestrijdingsmiddelen gebruikt te worden. Daarnaast is het ook nog eens zo dat er een grotere oogst mogelijks is met Robusta planten. Hierdoor is de Robusta koffieplant goedkoper om te produceren dan de Arabica plant.

De smaak van de Robusta bonen

Toch zijn we niet met z’n allen overgeschakeld naar de Robusta plant. Dit heeft voornamelijk met de smaak te maken. De Robusta koffiebonen zijn zeer krachtig en vol van smaak. De bonen hebben een bittere smaak en doordoor worden ze eigenlijk alleen in een melange gebruikt en niet als een single origin. De Robusta bonen hebben ook een veel hoger cafeïne gehalte dan de Arabica. Dit kan wel tot 2,5% oplopen, zo’n 70% meer cafëine dan dat een Arabicaboon bevat.

De Robustaboon groeit het beste vlak onder of boven de evenaar in een tropische omgeving. Hierdoor zijn landen als Vietnam, Brazilië, Indonesië de belangrijkste producerende landen. Maar ook Afrikaanse landen als Ivoorkust, Angola,Oeganda, Congo en Madagaskar produceren een aanzienlijk gedeelte van de Robusta koffiebonen.

Lees meer over de koffielanden

Andere soorten koffiebonen

Ten onrechte wordt vaak verkondigd dat er maar twee soorten koffiebonen zijn, Arabica en Robusta. Er zijn er meer, maar wel veel minder bekend en geliefd. De enige koffieplant die nog een redelijk aandeel heeft gehad is de Liberica

Liberica koffiebonen

De Liberica koffiebonen komen ook uit West-Afrika zoals Liberia en Centraal-Afrika zoal Congo. Coffea liberica is een plant die in tegenstelling tot de Arabica en de Robusta op lager gelegen land ook uitstekend kan groeien. Er zitten wel enkele nadelen aan deze koffieplant, en verklaart dan ook dat deze koffie minder bekend is. De oogst gaat namelijk niet in seizoenen, maar onregelmatig en continue. Dat maakt het intensiever om te oogsten. Daarnaast is de kwaliteit van de bonen voor koffieconsumptie inferieur aan de Robusta en de Arabica. Dit heeft er voor gezorgd dat de plant eigenlijk alleen voor nationaal gebruik wordt geplant en niet of nauwelijks voor de export. Allen de Scandinavische landen hebben enige tijd een voorkeur gehad de Liberica. In Indonesië is deze plant nog wel een tijd gepland om dat de plant sterker is tegen bepaalde schimmels en werd deze gebruikt al vervanger voor de Robusta. Maar de mondiale koffieconsumenten willen toch echt een Arabica of een Robusta boon.

Naast de Arabica, Robusta en de Liberica koffiebonen zijn er ook nog de volgende koffieplanten, maar hebben geen of nauwelijks aandeel in de koffieproductie

  • coffea benghalensis
  • coffea stenophylla
  • coffea congensis
  • coffea mogeneti
  • coffea bonnieri
  • coffea excelsa
  • coffea gallinii

Smaakverschillen Arabica en Robusta koffiebonen

Arabica Robusta
Smaak Mild

Zacht,

subtiel,

Complex

hogere zuurgraad (aciditeit)

Vol

krachtig

Pittig

Cremé

geeft body en karakter

Cafeïne +/- 1,5% +/- 2 tot 2,5%
Gebruik In een blend of als Single Origin In een blend

Single Origin of Melange

Zoals al eerder gezegd wordt de Robusta koffieboon niet of nauwelijks alleen gebruikt. Deze wordt dus in een Melange gedaan met de Arabica. De Arbica koffieboon wordt nog wel puur gedronken. Dit houdt in dat er alleen Arabica bonen worden gebruikt. Maar ook kan nog een melange gemaakt worden tussen verschillende Arabica bonen. Maar je kan ook koffie maken van één koffieboon van een plantage. Oftewel koffie met een achtergrond.

Single Origins

In een Single Origin, één oorsprong, proef je de echte smaak van de boon. Elk land, elke streek en zelfs elke plantage heeft zijn unieke smaak. Dit komt door de grond, het klimaat en de omstandigheden. Hierdoor is het iedere oogst afwachten hoe de smaak zich ontwikkeld heeft. Dit is een van de redenen dat koffie zo veelvuldig wordt verbouwd in de tropische landen. Hier zijn de seizoen veel stabieler en dus ook van een gelijkblijvende kwaliteit. Maar naast de ecologische omstandigheden, merk je hier ook het verschil van de plantages. Worden ze met de hand geplukt en gewassen of gaat alles machinaal (en meer kans op inferieure bonen). De bekendste single origine die haar kwaliteit dankt aan de manier van oogsten en verwerking is de Kopi Luwak. Deze koffiebonen worden niet door mensen of machines geplukt, maar door de Loewak. Een kleine katachtige die alleen de beste koffievruchten eet en daardoor ook de beste koffiebonen verwerkt in zijn lichaam. Zodra deze bonen weer uitpoept, worden deze verzameld om vervolgens koffie van te maken

Melanges

Net als bij wijn, wordt er vaak een combinatie gemaakt van soorten koffiebonen uit verschillende plantages. Dit kan zijn om de smaak te verrijken met de bijzondere eigenschappen of juist om de kwaliteit van de koffie stabieler te maken, doordat de smaak uit verschillende bonen(soorten/plantages) komt.

Zo wordt dus ook de Robusta boon toegevoegd aan de Arabica. Waar de Arabica boon verfijnt en complex is, voegt de Robusta de scherpe en bittere smaak toe. Ook het hogere cafeïne gehalte wordt bepaalt door de verhouding Robusta/Arabica. Door mooie melanges te maken van de koffieboon soorten en plantages wordt er en uitgebalanceerde smaak voort te brengen.

De verhouding van boonsoorten wordt bijvoorbeeld door Douwe Egberts aangegeven in Goudmerk, Zilvermerk en Roodmerk. Goudmerk is een 100% arabica melange, het Zilvermerk een verhouding van 80-20% Arabica-Robusta. En het bekende Roodmerk 70-30%. Het roodmerk is daarom ook een relatief bittere en sterkere koffie met een hoger cafeïnegehalte. Ideaal voor de ochtend.

De koffiebranderij

Maar er is meer nodig dan alleen goede bonen. De smaak komt pas echt naar voren tijdens het branden. Hier maken de verschillende koffiebranders hun verschil en kunnen ze de koffie finetunen voor hun doelgroep. Maar ook zijn er liefhebbers die zelf hun koffie branden.

Lees meer over koffie branden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *